over biodiversiteit
België bevindt zich midden in een biodiversiteitscrisis. Door de afwezigheid van een duidelijke langetermijnvisie in onze ruimtelijke planning is de natuur sterk versnipperd geraakt. De verhardingsgraad is bovendien erg groot. Vooral in Vlaanderen is open ruimte die niet voor landbouw bestemd is schaars en bestaan natuurgebieden vaak uit kleine, geïsoleerde natuurgebieden.
Daarnaast zorgt een hoge nutrientenbelasting (vnl. stikstof), afkomstig uit bijvoorbeeld kunstmest en verbrandingsmotoren, voor een sterke verarming van de ecosystemen. Veel dier- en plantensoorten verdwijnen omdat hun leefgebied te klein, te geïsoleerd of te sterk vervuild is. Volgens recente rapporten verkeert het merendeel van onze beschermde habitats en soorten in een ongunstige staat (Natuurraport 2023, INBO).
Waarom belangrijk?
Biodiversiteit is geen luxe, maar de basis van goed functionerende ecosystemen. Je zou kunnen stellen dat dit op zichzelf al reden genoeg is om aan biodiversiteitsbehoud te doen: een kwestie van stewardship uit ethische overtuiging. Daarnaast hebben goed functionerende ecosystemen ook een instrumentele waarde. Ze leveren ecosysteemdiensten: alle diensten die de mens rechtstreeks en onrechtstreeks haalt uit een ecosysteem. Het belang van deze diensten voor de mensheid wordt vaak onderschat: bestuiving, bodemvruchtbaarheid, waterregulatie, etc. zijn allemaal ecosysteemdiensten die wereldwijd een enorme economische en socioculturele waarde opleveren. Via schone lucht, drinkbaar water en mentale rust dragen ze ook bij aan onze fysieke en mentale gezondheid.
Het staat buiten kijf dat biodiversiteit van groot belang is voor het goed functioneren van ecosystemen – hoe diverser, hoe beter. De realiteit is wel zo dat bepaalde soorten onder de juiste condities nu eenmaal veel beter zijn in het opleveren van een bepaalde ecosysteemdienst dan anderen. Wil men bijvoorbeeld op korte termijn zo’n hoog mogelijke opbrengst aan maïskolven, zal een soortenarme monocultuur het meestal halen van een biodivers, heterogeen en soortenrijk ecosysteem.
Wanneer je een bepaalde ecosysteemdienst isoleert, valt er dus te discussieren over het belang van biodiversiteit. Kijk je echter naar de stabiliteit van en verscheidenheid aan geleverde ecosysteemdiensten op lange termijn, verdwijnt die dubbelzinnigheid. De echte waarde van biodiversiteit zit in veerkracht en bestaanszekerheid. Een divers ecosysteem, bestaande uit een groot aantal verschillende soorten, blijft beter functioneren bij veranderlijke omstandigheden. Dit omdat de verschillende soorten elkaars functionaliteit kunnen opvangen en aanvullen. Het is deze functionele redundantie die ecosystemen weerbaar maakt tegen droogte, hitte, pestsoorten en andere bedreigingen.
Onderverdeling in productie-, regulerende – en culturele diensten (European Environment Agency, 2022)
Hierboven hebben we biodiversiteit voornamelijk beschouwd als de diversiteit in soorten en ecosystemen. De definitie omvat echter nog een derde pijler: genetische diversiteit, de variatie in erfelijk materiaal binnen en tussen soorten. Deze variatie bepaalt in hoeverre populaties zich kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden zoals klimaatverandering of nieuwe ziekten. Een lage genetische diversiteit maakt soorten kwetsbaar voor uitsterven. Wilde verwanten van landbouwgewassen zijn hiervan een sprekend voorbeeld: hun genetische variatie is een onmisbare bron voor het ontwikkelen van ziekte- en droogteresistente rassen.
Kortom: biodiversiteit is dus een onmisbare voorwaarde voor stabiele, veerkrachtige ecosystemen die op lange termijn een breed scala aan diensten leveren voor mens en maatschappij.
De tekst is gebaseerd op de visietekst over Robuuste Biodiversiteit in Vlaanderen, zie De Block A., Rousseau S., Aerts R., Decaestecker E., De Tavernier J., Eyckmans J., Honnay O., Keulemans, W., Speijer R., Van Meerbeek K., Volckaert F. (2026). ‘Een robuuste biodiversiteit in Vlaanderen’. Metaforum visietekst 25, 1-75. Leuven: Werkgroep Metaforum.
de bijdrage van Edouard?
Op twee verschillende schalen werkt Edouard mee aan meer biodiversiteit.
– Op lokale schaal, in België, werkt hij actief mee aan uitbreiding van wilde natuur.
– Op globale schaal gaat hij pragmatisch te werk bij de selectie van ecologisch verantwoorde theetelers, zij het biologisch of niet-biologisch.
Op lokale schaal is de insteek simpel: alle opbrengst van de theeverkoop wordt gebruikt om gronden aan te kopen. De focus ligt op gronden die momenteel een andere functie bekleden, om ze vervolgens volledig terug te kunnen geven aan de natuur. Omdat openbare ruimte in België erg kostbaar is, wordt er, met respect voor het ruimtelijk uitvoeringsplan, meticuleus gezocht naar plekken met een hoge potentiële natuurwaarde. Het einddoel is de creatie van ruimte voor natuur, zodat die zich volop kan herstellen, verbinden en ontwikkelen.
Op een meer globale schaal besteedt Edouard bij de import van zijn thee veel aandacht aan de ecologische voetafdruk – de hoeveelheid land nodig voor productie.
In de wetenschap bestaat een levendig debat over wat duurzamer is: biologische teelt is vaak minder productief en heeft dus meer oppervlakte nodig voor eenzelfde opbrengst. Het land dat bewerkt wordt, heeft echter een hogere biodiversiteitswaarde. Hoogproductieve plantages daarentegen zijn van lage natuurwaarde, maar hebben een kleiner oppervlakte nodig voor eenzelfde opbrengst. Hierdoor blijft er meer land over voor volwaardige natuur. Er bestaat geen consensus over welke aanpak nu de beste is; dit is waarschijnlijk afhankelijk van locale factoren en vergt dus empirisch onderzoek.
Wat vaststaat, is dat landbouw en natuur niet los van elkaar kunnen worden gezien. Door bij de keuze van theetelers aandacht te hebben voor locale factoren, geeft Edouard een contextafhankelijke invulling aan het begrip duurzaamheid. Gezien de intrinsieke complexiteit van de kwestie, is dit de enige écht duurzame aanpak.